کانال تلگرام گروه علوم تربیتی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره

نقد و بررسى مفهوم پردازى ارزش از منظر پراگماتيسم ديويى و دلالت هاى تربيتى آن

 بابك شمشيرى*

محمد جوادى نيكو**

چكيده

ارزش شناسى، يكى از مباحث محورى فلسفه و به تبع آن، فلسفه تعليم و تربيت مى باشد. اصولاً شناخت ارزش ها، مبنايى براى فلسفه اخلاق و تربيت اخلاقى به شمار مى آيد. هريك از مكاتب فلسفى تعليم و تربيت، تبيين خاص خود را از چيستى ارزش ها و معيارهاى آن ارائه كرده اند. همين امر موجب شده كه الگوها و نظريه هاى متنوعى در حيطه تربيت اخلاقى شكل بگيرد. بر اين اساس، هدف اين پژوهش نقد و بررسى مفهوم ارزش از منظر پراگماتيسم ديويى و دلالت هاى آن در حيطه تربيت اخلاقى مى باشد. مطالعه حاضر از نوع مطالعات فلسفى است كه با رويكرد توصيفى ـ تفسيرى صورت مى گيرد. نتايج تحقيق نشان مى دهد كه از منظر ديويى، بنياد ارزش ها در فعاليت هاى فردى و اجتماعى نهفته است؛ يعنى دامنه ارزش ها تا حدى است كه به طور مستقيم و غيرمستقيم، اثرى عملى در جريان زندگى فردى و اجتماعى داشته باشند. و با ردّ ذاتى بودن ارزش ها به نسبيت گرايى در اين مورد دامن زده مى شود.

 دریافت مقاله

 

مدرسه و نقش آن در تعليم و تربيت ارزش ها

سولماز روحانى دهكردى*

اشرف باقرى قلعه سليمى**

چكيده

اين مقاله با رويكرد تحليلى و بررسى اسنادى، به دنبال اين است كه نقش نظام تربيتى در تعليم و تربيت ارزش ها را با توجه به نقش معلم، دانش آموز، همسالان، فضاى مدرسه و تأثير متقابل نظام تربيتى و ارزشى به اجمال بررسى مى كند.   روابط انسانى در مدرسه عامل مهم در تبيين ارزش ها مى باشد. دو ركن اساسى روابط انسانى، معلم و دانش آموز مى باشند كه معلم نقش مهمى در سلامت روانى دانش آموزان ايفا مى كند. دانش آموز نيز در فرايند تبيين ارزش با پذيرش فرهنگ، گروه خود را با خواست هاى آنان هماهنگ مى كند. همسالان نيز با برقرارى ارتباط افقى امكانات يادگيرى مهارت هاى اجتماعى انتقال ارزش ها را فراهم مى كنند.

 تأثير فضاهاى آموزشى مانند كتاب درسى، معلم و شيوه ارزشيابى يكى از اصول برنامه ريزى درسى به شمار مى آيند. ارزش هايى كه فرد در مدرسه به دست مى آورد، چنانچه با ارزش هاى حاكم بر روابط اجتماعى سازگار نباشند، بى تأثير خواهند بود و افراد در جريان اجتماعى شدن، آرمان هاى مدرسه را فراموش مى كنند.

دریافت مقاله

 

 

نظام ارزش ها، شخصيت و تغيير

على عيسى زادگان*

چكيده

يافته هاى نظرى نشان مى دهد كه نظام ارزشى به عنوان محورى ترين اعتقاد فرد تلقى شده و رفتارهاى او را تحت تأثير قرار مى دهد. هدف اين پژوهش بررسى رابطه بين نظام ارزش ها، شخصيت و تغيير است. اين بررسى با استفاده از روش مطالعه مرورى و كتابخانه اى به سامان رسيده است. نتايج تحقيق نشان مى دهد كه گشودگى به تجربه، سازگارى و مسئوليت پذيرى از ابعاد پنج گانه شخصيت با ارزش ها بيشتر در ارتباط است. عوامل مهمى در تغيير ارزش ها مؤثرند كه از جمله جهانى شدن، فردگرايى و نفوذ تفكر دوران مدرن است. بنابراين، پابه پاى تغييرات در مناسبات زندگى فردى و اجتماعى در هنجارها و ارزش هاى ذهنى نيز تغييرات رخ مى دهد. تعليم و تربيت و يك نگاه بنيادين دينى در پرورش شخصيت مى تواند در حفظ ارزش هاى بنيادين در مقابل تغيير مؤثر باشد.

نقش رسانه هاى جمعى در انتقال ارزش هاى اجتماعى (با تأكيد بر رسانه ملى)

سيدحسين شرف الدين*

چكيده

منظومه يا نظام ارزش ها به عنوان بنيادى ترين مؤلفه فرهنگى هر جامعه، معمولاً از طريق نفوذ تدريجى به سازمان شخصيتى افراد و نهادها و ساختارهاى اجتماعى خود را در جلوه هاى انتزاعى و انضمامى بازتوليد كرده و همچون جويبارى در بسترهاى روانى و اجتماعى و در سپهر معنايى و گفتمانى غالب جامعه به حيات خويش ادامه مى دهد. انتقال ارزش ها به همراه ساير مؤلفه هاى وابسته، عمدتا از طريق كارگزاران و عوامل و وسايط خاصى صورت مى پذيرد. در عصر حاضر، رسانه هاى جمعى، به ويژه رسانه هاى تصويرى از برجسته ترين كانال هاى انتقال، احيا، تقويت، تغيير، ويرايش و حتى آفرينش ارزش ها شمرده مى شوند.  اين نوشتار درصدد است تا با محوريت رسانه ملى به عنوان يك دانشگاه عمومى و يكى از بازوان فرهنگى نظام اسلامى، و با ارجاع به زيرساخت هاى هنجارى و توقعات نهادى شده، نقش اين رسانه را در بازخوانى، انتقال، تبليغ، برجسته سازى و صيانت ارزش هاى اسلامى يا مورد تأييد اسلام را با رويكردى جامعه شناختى و ارتباطى مورد تحليل و واكاوى قرار دهد.

دریافت مقاله

 

سياست چندفرهنگى و تعليم و تربيت ارزش ها؛ آموزش ارزش هاى اسلامى در دنياى چندفرهنگى

محمدعلى توانا

آريس داودى

چكيده

در حالى كه جهان حاضر، روزبه روز درهم تنيده تر مى گردد و فرهنگ هاى چندگانه شكل مى گيرد، سياست هاى چندفرهنگ گرايى به عنوان راه حلى براى مسائل تنوع فرهنگى، قومى و مذهبى مورد توجه جدى تر قرار گرفته است و تغييراتى را در سياست هاى تعليم و تربيت ايجاد نموده است. به عبارت ديگر، وضعيت چندفرهنگ گرايى حاضر، سياست هاى تعليم و تربيتى خاص خود را مى طلبد. اين مقاله با روش توصيفى ـ تحليلى بر اين است كه از يك سو، وضعيت چندفرهنگ گرايى زمينه را براى رونق تعليم و تربيت ارزش هاى اسلامى فراهم آورده است و از سوى ديگر، ارزش هاى اسلامى قابليت سازگارى با چنين وضعيتى را دارا هستند. اين مقاله پس از توصيف وضعيت چندفرهنگى، رابطه آن را با تعليم و تربيت ارزش هاى اسلامى بررسى و در نهايت ظرفيت هاى سنت اسلامى براى مواجهه با چنين وضعيتى و عرضه ارزش هاى اسلامى، به ويژه تعليم و تربيت ارزش ها را آشكار مى نمايد.

 دریافت مقاله

ارزش ها و شيوه هاى شكوفاسازى آنها

 

چكيده

شيوه شناسى شرط موفقيت در امور انسان است. سعادتمندى يكى از امورى كه انسان خواستار آن است. از اين رو، قرآن به عنوان كتاب هدايت به مقوله سعادتمندى انسان به عنوان يك خواسته اصلى توجه نموده، شرط تحقق آن را احياى ارزش هاى الهى مى داند. براى تحقق سعادتمندى، ضمن معرفى ارزش ها، شيوه هاى شكوفاسازى ارزش ها را نيز معرفى مى كند. ضرورى است متوليان تعليم و تربيت به اين شيوه ها توجه ويژه اى نمايند. اين مقاله با رويكرد بررسى اسنادى و با هدف شناخت برخى شيوه هاى قرآنى و روايى در شكوفاسازى ارزش ها تدوين يافته است. يافته هاى پژوهش حاضر عبارتند از: زمينه سازى پذيرش از طريق تخليه افكار از ضدارزش ها؛ جايگزينى ارزش ها به جاى ضدارزش ها؛ ارائه الگوهاى ارزشى؛ تكرار ارزش ها؛ تشويق نيكوكاران.

دریافت مقاله

قش اسلامى سازى محتواى آموزشى در درونى شدن ارزش هاى اسلامى

سيدمحمدصادق موسوى نسب/ هادى رزاقى/ حسين خطيبى

چكيده

شكوفاسازى و درونى سازى ارزش هاى اسلامى و هويت سازى بر اساس آنها، روش هاى مستقيم و غيرمستقيمى دارد. به اذعان كارشناسان تربيتى، روش هاى غيرمستقيم، تأثير بهتر و بيشترى در فرايند تربيت و شكوفا نمودن استعدادهاى درونى دارند. يكى از روش هاى غيرمستقيم تربيت، تلفيق ارزش هاى الهى در كتاب هاى علمى و آموزشى، و اسلامى سازى محتواى آنهاست. كتاب اسلامى ـ حتى اگر محتوايش علوم رياضى و تجربى باشد ـ كاركرد ارزش آموزى خواهد داشت.

     تحليل نقش اسلامى بودن محتواى كتاب ها در درونى شدن ارزش هاى اسلامى، در گرو شناخت دقيق محتواى اسلامى است. پس از شناخت معيارهاى بازشناسى محتواى اسلامى از غيراسلامى، پنج نقش و كاركرد اساسى، براى كتاب اسلامى در درونى شدن ارزش ها به دست مى آيد. نقش هايى چون توحيدپرورى، عقل پرورى، نقل آموزى، تكامل بخشى و ارزش آموزى، كاركردهايى هستند كه به طور غيرمستقيم و تدريجى موجب درونى شدن ارزش هاى اسلامى مى شوند. نتيجه درونى شدن ارزش ها به وسيله كتاب اسلامى، تربيت انسانى كامل و ساختن هويت و شخصيتى اسلامى خواهد بود.

 

 

دریافت مقاله

نقش خانواده و مدرسه در پرورش ارزش كرامت اخلاقى

حسن رحمان نيا                   

سيداحمد فقيهى

 

چكيده

پرورش كرامت انسانى را مى توان به عنوان يكى از مهم ترين اهداف در نظام تربيتى اسلام در نظر گرفت. منظور، نه كرامت ذاتى انسان، بلكه كرامت اكتسابى مراد است. شايد بتوان ادعا نمود كه غايت همه فعاليت هاى تربيتى شكوفا ساختن و بالفعل رساندن اين نوع كرامت در ساحت وجودى انسان مى باشد.

     اين نوشتار با روش توصيفى ـ تحليلى، از بين عوامل گوناگون تأثيرگذار بر پرورش كرامت، عامليت «خانواده» و «مدرسه» را مورد بررسى قرار داده است كه نقشى ويژه در پرورش كرامت اخلاقى آنها ايفا مى نمايند. برهمين اساس در يك سو، «توجه به جنبه الگويى والدين»، «رابطه عاطفى والدين و فرزندان» و «اعتدال در محبت ورزى» در خانواده؛ و در سوى ديگر، «توجه به اهداف تربيت» و «الزامات اخلاقى مربيان و رابطه آنها با متربيان» و نيز عامل «دوستان و همسالان» در مدرسه، از جمله مؤلفه هايى هستند كه متناسب با ويژگى هاى خانواده و مدرسه، محوريت يافته و در شكوفايى و پروراندن كرامت اخلاقى فرد اثرگذار خواهند بود.

 

دریافت مقاله

الزام نفس به مثابه يك روش تربيتىدر تعليم و تربيت ارزش ها

خيراللّه اميرى پبدنى /هادى حسينخانى 

 

چكيده

در اين مقاله، به بررسى روش الزام نفس در تعليم و تربيت ارزش ها پرداخته مى شود. يكى از روش هايى كه براساس آيات و روايات مى توان از آن در جهت تعليم و تربيت ارزش ها بهره برد، روش الزام نفس است. در اين روش، با وجود اينكه نفس نسبت به انجام ارزشى كراهت دارد، وادار به انجام آن ارزش مى شود تا آن ارزش در نفس شكل گيرد و جزئى از وجود شخص شود. در اين پژوهش، به برخى از ساحت هاى تعليم و تربيت ارزش ها، ازجمله: ارزش هاى عبادى، اخلاقى، اقتصادى، خانوادگى، اجتماعى و سياسى پرداخته شده، و مستندات روايى و قرآنى آن بيان شده است.

 دریافت مقاله

روش هاى تربيتى اسلام در تحقق عدالت اجتماعى

اصغر يوسف زاده وفايى / سيداحمد رهنمايى 

يكى از عمده ترين نيازهاى بشر امروز دستيابى به عدالت اجتماعى است. عدالت اجتماعى به عنوان يك ارزشى كه مورد پذيرش همه جوامع و ملل بوده و هست، همچون هر ارزش ديگرى مى تواند مورد تربيت و انتقال از نسلى به نسل ديگر قرار گيرد. هدف اين پژوهش، بررسى اسنادى برخى متون دينى اسلام به منظور كشف روش هايى است كه در دين اسلام براى تربيت عدالت اجتماعى به كار رفته است. اين روش ها را با توجه به ناظر بودن آنها به ابعاد سه گانه اعمال انسان، يعنى شناخت، انگيزه و رفتار، مى توان در سه بخش كلى تقسيم نمود: روش هاى تربيت عدالت اجتماعى كه ناظر به ايجاد يا تقويت شناخت در فراگير هستند؛ يعنى روش هاى آگاهى بخشى، موعظه و نصيحت، عبرت دهى و تمثيل. روش هاى ناظر به ايجاد يا تقويت انگيزه در فراگير نيز عبارتند از: روش هاى تشويق و تنبيه، تبشير و انذار، الگودهى، محبت و انگيزه بخشى. امر به معروف و نهى از منكر و نيايش را نيز مى توان به عنوان روش هاى ناظر به رفتار برشمرد.

 دانلود مقاله 

نقش روش الگويى در درونى سازى توسل

مهدى زمانى مزده / محمد بهشتی

چكيده

براساس درونى سازى، يك ويژگى اخلاقى يا محتواى تربيتى به تدريج و طى فرايند تربيت، آموزش، يادگيرى يا تجربه فردى، در نهاد، شخصيت و هويت فرد جا گرفته و پايدار مى گردد؛ به گونه اى كه شخصيت فرد با آن ويژگى تركيب و به تعبير علم اخلاق «ملكه نفسانى» و به تعبير قرآنى «شاكله» او گرديده، رفتار ناشى از آن در همه حالات، چه پنهانى و چه آشكار از متربى صادر مى شود. پژوهش حاضر به چگونگى درونى سازى ارزش توسل به پيشوايان معصوم عليهم السلام توسط مربى از طريق روش الگويى مى پردازد. پس رويكرد در اين مقاله به اين صورت است كه در رابطه با روش الگويى ابتدا به صورت كلى نكات و مباحث مهم آن روش مورد بررسى قرار گرفته، و در آخر هر بحث، شيوه استفاده و كاربرد آن در درونى سازى توسل به پيشوايان معصوم عليهم السلام بيان شده است.

     در اين نوشتار، مباحث مهمى كه در روش الگويى مطرح است، از قبيل تعريف، نكات مهم در به كارگيرى اين روش و... مورد اشاره قرار مى گيرد تا نقش اين روش در درونى سازى ارزش توسل مشخص گردد.

دریافت مقاله

 

روش هاى گرايشى درونى سازى ارزش هاى اخلاق اجتماعى در قرآن

احمد توكلى / محمدجواد زارعان 

 چكيده

بخش مهمى از قلمرو علمى تعليم و تربيت ارزش ها، انتقال و درونى سازى ارزش هاى حاكم بر جامعه و مبتنى بر فرهنگ جامعه در افراد آن جامعه مى باشد. اين مهم اگرچه در فرهنگ اسلامى نيز موردنظر سياست گذاران و متوليان امر است، اما با توجه به اين نكته كه به رغم وجود مواد و مطالب فراوان در منابع اسلامى، در مقام عمل و تحقق بيرونى اهداف مستند علمى، با مشكلات جدى روبه رو هستيم و همچنين با توجه به شرايط جامعه معاصر اسلامى، ضرورى مى نمايد كه عالمان و دست اندركاران امر تربيت درصدد عملياتى كاربردى تر بوده و راه هاى حل مشكل در مقام عمل را ارائه دهند. بررسى اين نكته كه قرآن در درونى سازى ارزش هاى اخلاق اجتماعى، چه روش هايى را در ساحت گرايش به كار برده و يا توصيه كرده است، موضوعى است كه اين مقاله درصدد بيان آن است. مقاله حاضر با شيوه توصيفى ـ تحليلى، اين روش ها را در قرآن مورد مطالعه قرار مى دهد. روش هاى به دست آمده عبارتند از: روش موعظه، روش تحريك عواطف، روش تحريك ايمان، روش تبشير و تشويق، روش تنبيه.

 دریافت مقاله

بررسى ويژگى ها و ابعاد فطرت از نگاه قرآن

احمد شهامت 

سيداحمد رهنمايى 

چكيده

ازآنجاكه فطرت از مبانى مهم انسان شناختى در دانش تعليم و تربيت است، اين پرسش مطرح است كه اين مفهوم از نگاه قرآن به چه معناست و چه ابعاد و ويژگى هايى دارد؟ آيات مرتبط با فطرت را مى توان در چهارده گروه دسته بندى نمود. پس از بررسى اين آيات به روش تحليلى ـ استنباطى مى توان نكات ذيل را در سه بخش ارائه نمود. اول، نكات عمومى درباره فطرت: فطرت ذاتى و خدادادى است و نه اكتسابى كه در همه افراد بشر همسان مى باشد. فطرت اگرچه تغييرناپذير است و از بين نمى رود، اما ممكن است ضعيف و فراموش گردد. گرايش ها و بينش هاى فطرى نيازمند يادآورى هستند. عواملى نظير تزكيه نفس باعث رشد داشته هاى فطرى انسان مى گردد. دوم، نكات درباره بعد شناختى فطرت: علاوه بر «خودشناسى فطرى» انسان، بخشى از شناخت هاى فطرى انسان مربوط به ربوبيت الهى و صفات وحدانيت، الوهيت، خالقيت و رازقيت الهى مى باشد كه از آن به عنوان «خداشناسى فطرى» ياد مى شود. سوم، نكاتى در بعد گرايشى و انگيزشى انسان است: انسان داراى گرايش هاى فطرى «خداپرستى فطرى»، «كمال طلبى»، «فضيلت گرايى»، «ميل به جاودانگى» و «حق گرايى» است. خداوند و دين او محبوب فطرى انسان، و كفر، فسق، سركشى و گناه، منفور فطرى انسان است.

دریافت متن مقاله

بينش بخشى به ارزش ها در قرآن كريم رويكردى نو در بررسى سبك هاى تربيتى قصص قرآنى

مهدى كريم خانى 

محمدجواد زارعان 

چكيده

شيوه قصه گويى را مى توان يكى از رايج ترين شيوه هاى قرآن كريم دانست. كثرت كاربرد اين شيوه، ناشى از ويژگى هايى همچون ملموس بودن، القاى غيرمستقيم ارزش ها و نيز ايجاد ارتباط عميق اين شيوه با مخاطب مى باشد كه باعث افزايش ميزان تأثير اين شيوه در مخاطب مى شود. قصه هاى قرآن داراى ويژگى ها و اهداف مشخصى هستند كه در پژوهش حاضر مورد بررسى قرار گرفته است. از محورهاى مهمى كه در قصص قرآنى مورد توجه قرار گرفته، بينش بخشى به ارزش هاست. اين نوشتار درصدد بررسى «چگونگى بهره گيرى قرآن از اين شيوه، در جهت بينش دهى به ارزش ها» مى باشد؛ يعنى قرآن براى ايجاد آگاهى روشن نسبت به مطلوبيت امرى و جلب توجه افراد نسبت به ارزشمندى آن، چگونه از قصه بهره برده است؟

مقاله حاضر با شيوه توصيفى ـ تحليلى، نحوه بيان و طرح ارزش ها در قصه هاى قرآن را مورد مطالعه قرار مى دهد تا از اين رهگذر، بتواند به تقسيم بندى جديدى در زمينه سبك هاى بينش دهى قرآن به ارزش ها از طريق شيوه قصه گويى، دست يابد.

دریافت مقاله 

فرهنگ بدون مهدویت و مهدویت بدون فرهنگ

اعتقاد به ظهور منجی یکی از باورهای عمیق و ریشه دار در فرهنگ ها و ملل مختلف است. در دین مبین اسلام این منجی توسط پیامبر اکرم (ص) مهدی نامیده شده است و در ظهور او هیچ تردیدی میان مذاهب اسلامی وجود ندارد. اما در مصداق این منجی است که گروه ها و فرق گوناگون دچار اختلاف و تشت شده اند و  هریک برای خود مهدی را متصور شده اند که با منجی واقعی تناسبی ندارد مگر در مذهب حقۀ شیعه اثنی عشری که با اعتقاد راسخ به وجود و شخص مهدی موعود او را اساس اعتقاد خود قرار داده.

ادامه نوشته

بانک مقالات ارزش ها

مجموعه ای از مقالات مرتبط با تعلیم و تربیت ارزش ها

معرفی و نقد کتاب (کنکاشی در تغییر ارزشها پس از پیروزی انقلاب اسلامی)

 گزارش و نقد کتاب

«کنکاشی در تغییر ارزش­ها پس از پیروزی انقلاب اسلامی» 

ادامه نوشته

مهندسی فرهنگی از دیدگاه استاد مطهری

ارزش ها و هنجارها و آداب و رسوم و همچنین آموزه های دینی، بعداز انتقال از مجاری ارتباطی باید در افراد جامعه درونی شوند زیرا بدون درونی شدن به نظام ثابت اندیشه و رفتار افراد تبدیل نخواهند شد. استاد مطهری در نظریه مهندسی فرهنگی خود، از آنچه که در حوزه هایی مانند روان شناسی به درونی شدن تعبیر می شود، با اصطلاح تثبیت یاد می کنند.

ادامه نوشته

منابع و مقالات دربارۀ مبانی و کلیات ارزش های اخلاقی در اسلام

    

اخلاق الهی شامل مطالبی پیرامون اخلاق الهى مانند: رابطه انسان با خدا، معرفت خدا، ريا، نااميدى از رحمت خدا، محبت خدا و... .	اخلاق فردى شامل مطالبی پیرامون اخلاق فردی مانند: رابطه انسان با خود، غريزه، گرايش اخلاقى، حرص و... .
اخلاق اجتماعى شامل مطالبی پیرامون اخلاق اجتماعی مانند: ارزش اخلاقى اجتماعى زيستن، رابطه انسان با محيط، دنياگرايى و دنيا پرستى، امر به معروف و... .	اخلاق و انسان شناسی شامل مقالاتی پیرامون انسان شناسی مانند: رابطه انسان و خود، انسان كامل از ديدگاه روان‏شناسى و صدر المتالهين، فطرت و شخصيت، انسان و اخلاق در نظام اسلام و... .
اخلاق و روان شناسی شامل مقالاتی پیرامون روان شناسى از جمله: پيشفرض هاى روان‏شناسى اسلامى، تفاوت ديدگاه روان شناسى اسلامى و روان شناسى جديد كلاسيكى، به سوى سلامت روان و... .	حوزه های  اخلاق بررسی حوزه های مختلف اخلاقی مانند: حوزه اقتصادی، مدیریت، اخلاق مبلغ، عالمان و... .
راه های پرورش و تهذیب اخلاقی شامل مقالاتی با عنوان راههاى پرورش اخلاقى، شیوه‏هاى تهذيب اخلاقى ازنظرغزالى وفيض و ...	فرهنگ اخلاق شامل مقالاتی مانند: قلب، فطرت و تامل اخلاقى از نظر غزالى
قرآن و اخلاق شامل مقالاتی با عنوان قرآن و حقوق انسان، مطهرى و فطرت در قرآن و قرآن و اخلاق از منظر امام خمينى.	اخلاق وسیاست شامل مطالبی پیرامون اخلاق و سياست مانند: تفكيك ناپذيرى سياست از اخلاق در اسلام، سياست و اخلاق دو ركن شجره طيبه، اخلاق سياسى اجتماعى كارگزاران درنهج البلاغه و...